محمد حسن خان اعتماد السلطنه

1436

تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )

[ سنهء 1211 هجرى - سنهء 1796 مسيحى ] آسيا ( ايران ) - در اين سال اعليحضرت شهريار تاجدار آقا محمّد شاه عزم تسخير ارمنستان و تدمير ابراهيم خليل خان حاكم قراباغ كه تقاعد از خدمت داشت فرمودند ، و قبل از انتهاض موكب اعلى نواب مستطاب جهانبانى را از شيراز به دار الخلافهء طهران احضار فرموده بيش از پيش به تفقّدات كامله درجهء اختصاص داده آن حضرت را در مجلسى خاص خواندند و در حضور مبارك نشاندند و به كمال عقل و وفور حزم و لياقت مملكت‌دارى و رعيّت‌پرورى و ساير خصايص شهريارى ستودند و فرمودند : « در تصفيهء ممالك و بلاد و كشورستانى و لشكركشى رنج بسيار ديده و زحمت بيشمار كشيده‌ام و تو را براى تخت و تاج سلطنت ايران برگزيده ، اينك سفرى سخت در پيش دارم و چنين مىپندارم كه اين آخرين ملاقات من با تو باشد بدين واسطه تو را احضار كردم كه هم ديده به ديدار تو روشن كنم و هم بعضى وصاياى خود را به تو اظهار نمايم » . حضرت مستطاب جهانبانى از استماع اين كلمات منقلب گرديده گريستند و وجود مسعود همايون را دعا و ثنا گفتند . شنيدنيها شنيدند و به مراجعت به مقرّ حكمرانى و مملكت فارس مأمور گرديدند - نگارنده گويد : بنابراين مقالات است كه بعضى از محققين گويند حضرت مستطاب جهانبانى در همين سال به ولايتعهد برقرار گرديده‌اند . اگرچه به‌زعم بعضى در هزار و دويست و نه و به عقيدهء برخى در هزار و دويست و چهار به اين مقام منيع نايل شده‌اند - خلاصه موكب همايون در اوّل بهار به طرف چمن سلطانيه نهضت‌فرما شد و از شاهزادگان نواب عباس ميرزا و محمد قلى ميرزا و حسينعلى ميرزا و حسينقلى خان برادر حضرت مستطاب جهانبانى ملتزم ركاب اعلى بودند . ميرزا شفيع صدراعظم با ميرزا محمد خان قاجار دولّو به حراست دار الخلافهء طهران مأمور گشتند و حاجى ابراهيم خان اعتماد الدّوله نيز با اردوى همايون همراه شده راه كنار رود ارس پيش گرفتند و در سلطانيّه به شكار جرگه پرداختند - امّا از آن طرف ابراهيم خليل خان به عزم اينكه راه عبور بر موكب منصور ببندد پل ارس را شكسته بود و آب بر صحارى بسته . اعليحضرت همايون